Μία επιγραφική μαρτυρία της οικογένειας Σγούτα στο Λωβοκομείο

Το ιδιωτικό ΚΤΕΟ Χίου ενημερώνει ότι το κράνος και η ζώνη σώζουν ζωές




Μία επιγραφική μαρτυρία της οικογένειας Σγούτα στο Λωβοκομείο Χίου

 

Ευαισθητοποιημένοι από την πανδημία των ημερών μας και με αφορμή τις νέες εξαγγελίες για τη συντήρηση και αξιοποίηση του πολύτιμου μνημείου του νησιού μας, του Λωβοκομείου Χίου, ξαναπεράσαμε τη σιδερένια του πόρτα με την προειδοποιητική επιγραφή «ΑΣΥΛΟΝ ΛΕΠΡΩΝ» και τις χρονολογίες 1378, της ίδρυσης, και 1909, της τελευταίας μεγάλης ανακαίνισής του, για να προσκυνήσουμε τον τόπο των στεναγμών και της ελπίδας και να μνημονεύσουμε τη γενναιοδωρία τόσων Χίων. Αυτών που συντηρούσαν στη μακραίωνη ιστορία του το ίδρυμα, και βελτιώνοντας συνεχώς τις εγκαταστάσεις του, γλύκαιναν τον αγιάτρευτο πόνο των ασθενών, που η καταραμένη τους νόσος, η λώβη-λέπρα, ανίατη, επώδυνη και μεταδοτική, τους κρατούσε στη μαρτυρική απομόνωση.

Μακριά από την πόλη, στην τερπνή κοιλάδα της Υπακοής, όπου ο παλαιός ναός της Παναγίας Επηκόου διαδέχτηκε την αρχαιότερη λατρεία, οργανώθηκε το σημαντικότατο αυτό χιακό υγειονομικό ίδρυμα, το μακροβιότερο της Ελλάδος. Στην έξι αιώνων ιστορία του, με τη χρηστή διοίκηση, τις καλύτερες για την εποχή κτηριακές εγκαταστάσεις και την άριστη ιατροφαρμακευτική φροντίδα, περιέθαλψε πλήθος ασθενών. Και πέρα από τις ιατρικές παροχές, ευλογημένοι άνθρωποι γιάτρευαν και την ψυχή· δύο ναοί λειτουργούσαν και δύο Άγιοι της Εκκλησίας μας αναδείχτηκαν, ο Άγιος Νικηφόρος ο Λεπρός και ο Άγιος Άνθιμος.

Τα μεγάλα πολεμικά γεγονότα και οι φυσικές καταστροφές του τόπου είχαν τον αντίκτυπό τους και στην κλειστή κοινωνία των λεπρών. Το 1822 οι ανάλγητοι σφαγείς δεν δίστασαν να αφαιρέσουν τη ζωή ακόμα και από αυτούς τους ασθενείς και να πυρπολήσουν τις εγκαταστάσεις, ενώ το 1881 ο φοβερός σεισμός μετέβαλε σε ερείπια ό,τι με κόπο είχε ξανακτιστεί. Με γενναίες χορηγίες σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν, με τα καλύτερα υλικά από κάθε τόπο, τα νέα λειτουργικά και άνετα κτήρια. Μετά όμως από την ευτυχισμένη μέρα που βρέθηκε η θεραπεία της νόσου και διακόπηκε η λειτουργία του, το 1959, άρχισε η παραμέληση, η λεηλασία και η κατάρρευση.

Οι ιστορικοί της Χίου έχουν καταγράψει την πορεία του ιδρύματος στους αιώνες, οι λόγιοι ιατροί Μικές Παϊδούσης και Αντρέας Μιχαηλίδης παρουσίασαν αναλυτικά κάθε του πλευρά, ενώ ο χιακός τύπος χρόνια τώρα έθετε το ζήτημα του εγκαταλελειμμένου θησαυρού και με αισιοδοξία εξήγγελλε τις κατά καιρούς ελπιδοφόρες προτάσεις, περιγράφοντας παράλληλα τη θλιβερή κατάσταση της τόσο σημαντικής αυτής μνημειακής εγκατάστασης με τις βαρειές συναισθηματικές μνήμες.

 

Η κτητορική επιγραφή στο υπέρθυρο της Παναγίας Υπακοής στο Λωβοκομείο της Χίου.

 

Το σημείωμα αυτό έρχεται να γνωστοποιήσει μία κρυμμένη επιγραφική μαρτυρία (εντοπίστηκε χάρη στη μεγάλη παρατηρητικότητα του Κώστα Λουτράρη και δεν έχει γίνει –εκτός αν έχει διαφύγει παρά τη σχολαστική έρευνα– κάποια αναφορά σε αυτή). Πρόκειται για ένα κτητορικό ανάγλυφο, εντειχισμένο σε δεύτερη χρήση στη δεξαμενή απέναντι από τον Άγιο Λάζαρο. Φέρει τη χρονολογία 1687 και τον θυρεό του οικοσήμου της οικογένειας Σγούτα.

Στην ιστορία της οικογένειας, μίας από τα ευγενέστερα χιακά γένη, αναφέρονται οι ιστορικοί της Χίου, το δε γενεαλογικό της δέντρο περιλαμβάνεται στο Libro doro (London, 1955) του Φιλίππου Αργέντη, όπου εικονίζεται και το οικόσημό της. (Με την ιστορία και τις ιδιοκτησίες της στον Κάμπο της Χίου έχει ασχοληθεί ο Βασίλης Αγιαννίδης.)

Η προσφορά τους στο Λωβοκομείο πρέπει να υπήρξε μακροχρόνια και γενναία. Ο Λουκάς Σγούτας ήταν επίτροπος και δωρητής στη μεγάλη ανακαίνιση του 1737, όπως πιστοποιείται από το υπέρθυρο στο ναό της Παναγίας Υπακοής. Σ’ αυτό εικονίζονται ανάγλυφα το οικόσημο Σγούτα αριστερά και του Μαυρογορδάτου δεξιά, και εγχάρακτες επιγραφές. Επάνω στο μέσον: «ΕΤΗ 1737 ΟΚΤΩΒ.» και σε τέσσερα σημεία αριστερά και δεξιά Σταυρού: «ΕΠΙ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΛΟΥΚΑ ΣΓΟΥΤΑ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΥΡΟΓΟΡΔΑΤΟΥ».

Η δεξαμενή στο Λωβοκομείο της Χίου.

Στο εντειχισμένο στη δεξαμενή σωζόμενο τμήμα του αναγλύφου, στην πρώτη του χρήση η χρονολογία 1687 αναφερόταν στην κτηριακή κατασκευή, ενώ ο θυρεός του οικοσήμου παραπέμπει σε δωρητή της οικογένειας Σγούτα. Από τη γενεαλογία στο Libro doro του Φ. Αργέντη και τις πληροφορίες στην Ιστορία του Γ. Ζολώτα προκύπτει ότι γύρω από αυτή τη χρονολογία μαρτυρούνται αναφορές στους Λουκά Σγούτα, 1617, Λεονάρδο, 1650 και 1664, Μανώλη, 1682, και Λουκά 1701.

Όσο για τον θυρεό του οικοσήμου, παρόμοιον και στα δύο ανάγλυφα του Λωβοκομείου, αυτός είναι ο γρύπας (ένα από τα φανταστικά μεικτής φύσεως όντα, τα γνωστά από την αρχαιότητα, με σώμα λιονταριού, φτερό και κεφάλι αετού), που εδώ, στο ανάγλυφο του 1687, έχει στέμμα στο κεφάλι, στέκεται στα πίσω πόδια του, δεν έχει φτερό, αλλά υψωμένη τη μεγάλη ουρά του και κρατάει με τα εμπρόσθια πόδια του ένα επίμηκες αντικείμενο, σαν λόγχη. Στο ανάγλυφο του 1737 το σημείο είναι φθαρμένο, ενώ στην απεικόνιση των οικοσήμων στο Libro doro ο γρύπας είναι φτερωτός και κρατάει ένα σφυρί.

Η επιλογή του γρύπα στον θυρεό –έχει τις δυνάμεις και τις ιδιότητες του λιονταριού και του αετού και στην αρχαιότητα είχε κυρίως το ρόλο του φύλακα– καθώς και του αντικειμένου που κρατάει, και που από λόγχη καταλήγει ως ένα σφυρί στη νεότερη απεικόνισή του στο Libro doro, θα είχε για την οικογένεια Σγούτα τον ιδιαίτερο συμβολισμό της.

 

Ίσως πρόκειται για ιατρικό εργαλείο, αφού συναντώνται σε κώδικες δύο ιατροί με το όνομα Σγούτα. Στην παλιότερη αναφορά (1576) απαντά ο Λεονάρδος, επιφανής ιατροφιλόσοφος με λαμπρές σπουδές στην Πάδοβα, ο οποίος υπήρξε και ιατρός του Πατριάρχη Ιερεμίου Β΄.

Η γνωστοποίηση του αναγλύφου, πέρα από την προσθήκη στοιχείων για τις παλιότερες κτηριακές εγκαταστάσεις στο Λωβοκομείο της Χίου και για την προσφορά της οικογένειας Σγούτα, γίνεται για να τύχει αυτό της δέουσας προσοχής από τους υπευθύνους. Παρέχει μία σημαντική μαρτυρία στην ιστορία του σπουδαίου μνημείου, που ευχόμαστε να φτάσει επιτέλους η μέρα που οι πρόσφατες εξαγγελίες για την σωτηρία και την αξιοποίησή του να γίνουν πραγματικότητα. Το οφείλουμε όχι μόνο στη μνήμη των χιλιάδων ασθενών, που άφησαν εκεί την τελευταία πικρή πνοή τους απομονωμένοι από τους αγαπημένους τους και τα παραμορφωμένα σώματά τους στους ανώνυμους τάφους, το οφείλουμε στους μεγάλους δωρητές του ιδρύματος, που για αιώνες φρόντιζαν την άριστη λειτουργία του, αλλά και στον τόπο μας, που δεν τον τιμά η σημερινή του κατάσταση.

 

Αθηνά Κ. Ζαχαρού-Λουτράρη

 

 

Το οικόσημο Σγούτα στη δεξαμενή του Λωβοκομείου, 1687, στην εκκλησία της Παναγίας Υπακοής, 1739, και στο Libro doro του Φ. Αργέντη.



Please follow and like us:
fb-share-icon